Źródła błędów losowych i systematycznych

Każde testowanie i pomiar opiera się na zaufaniu do mechanizmu lub procesu, który określa wynik. Przykładowo, oddając paczkę do firmy kurierskiej, polegasz na jej wadze, aby naliczono właściwą opłatę. Gdy waga podaje nieprawidłową wartość – za każdym razem tę samą lub różną – mamy do czynienia z błędami systematycznymi (przewidywalnymi) lub niesystematycznymi (losowymi).

Błędy systematyczne

Systematyczne błędy dają konsekwentnie nieprawidłowe wyniki. Wyobraź sobie, że Twoja waga osobista wskazuje 15 lb, a pracownik firmy kurierskiej podaje, że paczka waży 10 lb. Po sprawdzeniu okazuje się, że waga zawsze wskazuje 15 lb, ponieważ została niewłaściwie skalibrowana. To właśnie błąd systematyczny – urządzenie działa przewidywalnie, ale niepoprawnie.

Błędy niesystematyczne

Błędy niesystematyczne to przypadkowe odchylenia. Jeśli przy ważeniu paczki oprzesz rękę o wagę, nacisk podniesie wskazanie. Za każdym razem, gdy przyłożysz inną siłę, otrzymasz inną wartość. Efekt jest losowy, ponieważ wynika z niekontrolowanych czynników.

Źródła błędów

Źródła błędów losowych zależą od rodzaju pomiaru, ale łączy je przypadkowy wpływ na wyniki. Przykłady:

• Czterej nauczyciele oceniają ten sam test, ale przyznają różne punkty – wprowadzają losowy błąd.
• Urządzenie pracuje przy zmiennym napięciu, co powoduje nieregularne wyniki.

Aby wyeliminować błędy losowe, najpierw trzeba wykluczyć wpływ błędów systematycznych, które są łatwiejsze do wykrycia dzięki ich przewidywalności.

Wskazówki

Założenia badawcze mogą wprowadzać niezamierzone losowe odchylenia. Jeśli np. zadajesz prosty problem matematyczny w bardzo skomplikowanych zdaniach, testujesz nie umiejętności matematyczne, a językowe. Dlatego przed przystąpieniem do analizy wyników zawsze weryfikuj założenia i staraj się minimalizować niepotrzebne zmienne.